محیط انسان‌ساخت مفهومی گسترده است که تمام عناصر فضایی ایجادشده توسط انسان را برای ادامه زندگی در بر می‌گیرد. با این حال، به خوبی مشخص است که این محیط نه تنها توسط معماران یا شهرسازان، بلکه توسط تک‌تک افرادی که در آن زندگی می‌کنند شکل می‌گیرد و مورد پذیرش قرار می‌گیرد. در این چارچوب، هدف از آموزش محیط انسان‌ساخت، ایجاد این آگاهی و شناخت در تمام بخش‌های جامعه است. رساله دکتری سبلا آرین (Sebla Arın) که در سال ۲۰۱۵ نگاشته شده است، با مشارکت دادن کودکان در این حوزه، مدلی مشارکتی و کاربردی را برای شهر بورسا ارائه می‌دهد.

این پژوهش با یک مطالعه میدانی تحت عنوان "پروژه بازی مرز نمی‌شناسد" (Oyun Engel Tanımaz Projesi)، یک برنامه آموزشی جامع هشت‌ماهه را برای ۳۰ کودک ۸ تا ۱۴ ساله، شامل کودکان دارای معلولیت و بدون معلولیت، به اجرا درآورد. این برنامه بر پایه فرضیاتی چون ارتقای آگاهی شهروندی در کودکان، درونی‌سازی فرآیندهای مشارکتی و داشتن حق رأی فعال در شکل‌گیری محیط انسان‌ساخت پایه‌گذاری شده است.

در پایان فرآیند آموزشی، کودکان با طراحی پارک بازی رویاهای خود، این پروژه را به یک دستاورد ملموس تبدیل کردند. در طول این مسیر، شرکت‌کنندگان بر حفظ بافت درختان پیرامون، استفاده از مواد قابل بازیافت و خلق فضاهایی منطبق بر اصول "طراحی فراگیر" (طراحی جهانی) تمرکز کردند تا کودکانی با هر سطح از توانمندی فیزیکی بتوانند در کنار یکدیگر بازی کنند. به عنوان نمونه، آن‌ها جزئیات دسترسی‌پذیری مانند رمپ‌های ویژه برای کودکان با صندلی چرخدار و سطوحی با بافت‌های لمسی گوناگون را طراحی کردند. علاوه بر این، کودکان به جای ایجاد فضاهای جداگانه و منزوی صرفاً برای افراد دارای معلولیت، پارکی یکپارچه را طراحی کردند که همه کودکان بتوانند با هم آن را تجربه کنند.

این پروژه، مشارکت کودکان را از یک اقدام نمادین خارج ساخت و با حمایت مدیریت شهری به اقدامی عملی بدل کرد؛ امری که ارزش رویکرد مشارکتی را به اثبات رساند. این ویژگی پروژه به کودکان امکان داد ثمره تلاش‌های خود را به عینه ببینند و باورشان به فرآیندهای مشارکتی و شهروندی تقویت شود.

این رساله تأکید می‌کند که آگاهی کودکان از محیط انسان‌ساخت، تأثیر چشمگیری بر رشد اجتماعی و فکری آنان دارد. این مدل که با رویکرد آموزشی بین‌رشته‌ای طراحی شده است، از طریق تقویت خلاقیت، مهارت حل مسئله و تفکر انتقادی در کودکان، در پی آن است که آنان را به شهروندانی آگاه‌تر و فعال‌تر در آینده تبدیل کند.

از سبلا آرین برای این پژوهش ارزشمند سپاسگزاریم. متن کامل این رساله با کد ۴۲۱۱۸۲ از طریق نشانی www.tez.yok.gov.tr در دسترس است.